Digitalisering van rechtspraak; waar moet je aan denken?

De  blogpost op de site Publiekrecht & Politiek en Ivoren Toga van Rinus Otte
http://ivorentoga.nl/2013/07/16/spir-it-van-en-voor-de-rechtspraak/
leek me een mooie aanleiding om mijn persoonlijke 8 aandachtspunten over digitalisering van rechtspraak te delen via dit blog. Hier zijn ze:

Een open deur als begin: liever geen dossiers in een cloud

Als een rechtszaak gedigitaliseerd wordt kost dit ook opslag. Weliswaar geen kastruimte, maar wel digitale opslag. Steeds vaker wordt besloten de opslag van data zoals dossiers niet meer op servers te plaatsen (en backups in de bunker in Lelystad of zo) maar in de cloud te zetten. Alles wat in een cloud staat is in te zien door de Obama administration en waarschijnlijk ook diverse andere geheime diensten. Dit is een gegeven (voor de geïnteresseerde; de UvA juridisch onderzoekers hebben hier een rapport over uitgebracht). Elke contractuele letter waarin staat; we doen dit niet, is betekenisloos. Daar komt bij dat alle clouds zo’n beetje een moederbedrijf of iets in de VS hebben en dan zijn zij gehouden te voldoen aan de verzoeken van de regering. http://www.ivir.nl/publicaties/vanhoboken/Clouddiensten_in_HO_en_USA_Patriot_Act.pdf

Als je kijkt welke impact het zou hebben als het toch in de cloud zou staan: de AIVD heeft onlangs bijvoorbeeld laten weten dat asielzoekers uit China in de AZC’s bezocht worden door de geheime dienst van China om ze te intimideren. De dossiers over vreemdelingen en hun asielrelaas moeten goed geheim gehouden worden. Het kan erg schadelijk zijn voor deze mensen en hun familieleden als deze gegevens via de cloud bij de regering van China belandt.

Zaaksniveau of persoonsniveau? Niet alles op 1 hoop

Als dossiers gedigitaliseerd worden, heeft dit meestal als voordeel dat zij via een uniek kenmerk gekoppeld kunnen worden aan personen. Ook heeft digitaliseren veel meer mogelijkheden van het samenvoegen van informatie die in een analoge situatie gescheiden is. Stel bijvoorbeeld dat er 1 informatiesysteem is voor een hele rechtbank. Dan kan de situatie ontstaan dat alle rechtszaken die een burger heeft bij die rechtbank, onder een nummer (denk aan een klantnummer) worden opgeslagen. Dit lijkt handig. De vraag is echter; mag dit? Op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens mag dit niet; gegevens betreffende een persoon moeten –kort gezegd- in de context blijven waarvoor het is verzameld. Ik denk niet dat dossiers van de ene sector naar de andere mogen. Ook niet virtueel; dus bij sector bestuursrecht moet het niet kunnen dat de medewerker in een dossier van de sector kanton kan kijken over dezelfde persoon.

Ik denk daarnaast ook niet dat het noodzakelijk is dat medewerkers in de hele geschiedenis van rechtszaken van een persoon bij een sector moeten kunnen kijken. Het argument hierbij moet altijd zijn; is het noodzakelijk? En niet: denken we dat het handig is? Of ooit wordt? Wat beter zou zijn: als het gaat om zaken binnen dezelfde sector; alle uitspraken over een justitiabele bij elkaar. Het achterliggende dossier kan dan alleen in uitzonderlijke gevallen geraadpleegd worden: ter afweging van de individuele medewerker en niet standaard presenteren. Het verschil tussen het informatisering van een rechtbank en bijvoorbeeld de informatisering van een belastingdienst zou hier moeten zijn: het verwerken van gegevens zaaksniveau. En belastingdienst verwerkt op persoonsniveau; daar is immers een ‘klantbeeld’ nodig.

Function creep

Alle IT toepassingen hebben het in zich om ineens ook heel nuttig te zijn voor heel andere doelstellingen of taken. Dit noem je; de functioncreep : http://www.youtube.com/watch?v=vf9wHkkNGUU (ontleend aan Pim Haseleger:  http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=smUdtcosdlI)

Bij het meehelpen aan digitaliseringsprojecten is het daarom zaak direct al na te denken over welke functionaliteiten interessant zouden zijn. En dan direct onmogelijk laten maken. Bijvoorbeeld dit; controle op de gewerkte tijd per dossier. Misschien is het wel heel goed mogelijk om via de digitalisering uit te zoeken (via de metadata) hoe lang een medewerker heeft gedaan over het maken van een concept uitspraak. Kan nu ook al, dat klopt. Maar de truc bij automatisering zit er altijd in dat het nu ineens veel makkelijker wordt en dat het meer data oplevert. Misschien voor het bestuur wel reden om de metadata te bekijken? En te kijken of het bedrijfsmatig gezien niet wat effectiever kan?

Persoonlijke aantekeningen en eindeloos archiveren

Het zou handig zijn om het dossier, voordat het dossier wordt afgesloten met een uitspraak, of direct na de uitspraak, digitaal te schonen; alle persoonlijke notities ed. moeten er dan uit. Niet altijd is dit technisch gezien mogelijk. Maar het zou wel moeten. Ook om de rechter en ondersteuners vrijelijk met elkaar te kunnen communiceren over de zaak. Maar zeker ook omdat mensen recht hebben op inzage in hun dossier en je niet achteraf moet gaan schonen. Ook zou er moeten worden voorzien in het bewaren van alleen de uiteindelijke uitspraak en niet dat alle conceptversies van de uitspraak bewaard blijven. Er moet dus een verwijderknop op!

De drogreden; rechtspraak is openbaar

Er wordt bij openbare registers en bij rechtspraak vaak dezelfde drogreden gebruikt; ‘het is toch openbaar?’. Want openbaar is niet altijd openbaar. Dat rechtspraak in NL openbaar is, betekent niet dat de dossiers openbaar zijn. Het betekent evenmin dat de uitspraken voor iedereen openbaar zijn. De rechtbank moet daarom de regie houden op het openbaarmakingsregime. Dat er nu hele dossiers technisch makkelijk in te zien zijn mag hierbij geen verschil maken.

Dataverkeer en tablets

Het elektronisch ter beschikking stellen van dossiers tussen bijvoorbeeld partijen en rechtbank zal goed beveiligd moeten worden. Er moet ook gewaarborgd kunnen worden dat hier niet op ingebroken kan worden. Dus geen dossiers via de e-mail. Maar wel altijd via een zware encryptie. Het moet gaan om een passend beschermingsniveau. Dat wat nu passend is, is dat misschien over een jaar niet meer. En wat te doen met dossiers op tablets of het thuiswerken; medewerkers die hun dossiers in dropbox zetten? Tablets met apps kunnen een risico zijn omdat er apps zijn die stiekem weer andere data uit je tablet halen.

Tolerantie

Het procesrecht staat niet bekend om zijn tolerantie. Maar als het verloop van een rechtszaak voor een groot deel afhankelijk wordt gemaakt van de techniek, zal ook voorzien moeten worden in scenario’s voor wanneer deze techniek hapert. Techniek hapert gewoon soms. Maar we bouwen hiervoor geen buffers in. Een stroomuitval bijvoorbeeld en er vindt geen registratie plaats of er kan iets niet opgevraagd worden; denk aan het bericht: http://www.rechtspraak.nl/Organisatie/Rechtbanken/Gelderland/Nieuws/Pages/Computerstoring-kantonrolzittingen.aspx;

Techniek is niet zaligmakend. Bovendien vatbaar voor cybercrime. Toch leuk als crimineel als je de rechtspraak lam kunt leggen. Een systeem dat tijdelijk ‘plat’ ligt, mag de burger niet schaden.

Kies een andere vorm van digitaal beroep indienen dan DigiD

Waar ik me persoonlijk veel zorgen over maak is de DigiD-monopolie. Een DigiD is een digitale handtekening. Deze is bedoeld om te kunnen bekijken of degene die communiceert met de overheid ook degene is die hij zegt te zijn.

De overheid verstrekt deze op verzoek alleen aan mensen die een BSN hebben. Niet iedereen die wel een rechtszaak kan aanspannen heeft een BSN. Denk aan vreemdelingen. Maar daar zijn geen digitale voorzieningen voor. Met andere woorden; er is een formaliteit in het digitale leven gekomen die geen recht doet aan de regels in de analoge wereld. En ook gek; in het ‘oude’ leven kan ik in het bestuursrecht een beroepschrift indienen zonder handtekening. Als ik dat vergeet mag ik dit herstellen. Maar nu kan ik niet eens een beroepschrift indienen zonder DigiD, en dus ook niet herstellen. Dit kan leiden tot een te laat ingediend beroep, en dus tot niet-ontvankelijkheid:http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBUTR:2012:BW4431

Op 10 januari 2014 heeft Dory Reiling een inhoudelijke reactie geschreven op deze blogpost:
http://www.mr-online.nl/weblogs/dory-reiling/alweer-een-blik.html

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s