Het recht en technologie; ballast of compas?

Bij de Beste Vriendenquiz krijgen hedendaagse tablet kids filmpjes te zien over waanzinnige records ‘uit de tijd van je ouders’. Met de kennis van nu (voor de liefhebber: ‘ex nunc bekeken’) is de uitvoering van het record minstens zo raar als het hele idee van het ‘record’. Stuntmannen die door brandend hooi rijden met een brommer. Mannen die geblinddoekt een vrachtwagen trekken en uiteraard achteruit rijden met een caravan op een race-circuit. Pas als je die filmpjes ziet voel je wat je eigenlijk al lang hoort te weten: tijden veranderen.

Een belangrijk verschil met deze jaren ’80 is de enorme invloed die technologie ons dagelijks leven heeft gekregen. Vooral de komst van informatietechnologie. Nauwelijks bij te benen voor early-adaptors dus, zo is de gedachte, al helemaal niet voor het recht. Na de vaststelling dat het niet meer van deze tijd is, wordt er doorgaans niet verder nagedacht. Alsof het om een rolletje kodakfilm gaat wordt dit weggegooid. ‘Het recht? dat is oud denken!’ krijg ik naar mijn hoofd als ik onder IT-ers over het recht begin.

Het recht is een combinatie van afspraken. Het probeert een verduidelijking aan te brengen in ingewikkelde maatschappelijke situaties. In zekere zin zijn juristen dan ook ramptoeristen. Gaat het mis dan komt de jurist aangesneld met zijn denkraam en past dat toe op de situatie met als doel: duidelijkheid. Wie mag het kastje van oma houden, wie krijgt er een schadevergoeding en wie moet accepteren dat er zoiets bestaat als domme pech? Of zoals Richard Susskind schrijft; juristen gaan beneden de klif klaarstaan met een ambulance, maar misschien zou het slachtoffer liever zien dat er een hek bovenaan de afgrond wordt geplaatst.

Zie hier het probleem in een maatschappij die meer dan ooit gedreven wordt door technologie. Technologie dendert voort en juristen rennen heen en weer voor het aanleggen van noodverbandjes. Mensen die zeggen dat deze manier van rechtstoepassing achterhaald is, hebben gelijk. Maar ik vind dat het probleem niet in het recht zit.

Wetgeving (en dat is dus maar een onderdeel van het recht) loopt per definitie achter technologie. Maar ook op de uitvoering van het openbaar bestuur. Niet zo verwonderlijk. Wetgeven is een lang en politiek proces bestaande uit compromissen.

De wetgeving op het gebied van gegevensbescherming bijvoorbeeld dateert uit 1994. Toen was er al jaren over onderhandeld in Brussel. En men dacht in die tijd vooral aan databases. Maar als we kijken naar de achterliggende rechtsbeginselen dan komen we tot opvallende ontdekkingen. Ten eerste zien we dat rond 1890 in VS het recht op privacy uitgevonden werd. De reden? Opkomst van technologie, namelijk het fototoestel.

In 1981 sloten leden van de Raad van Europa al een verdrag over bescherming van persoonsgegevens. Het mooie van dit document is dat het een beginselenkarakter heeft. Beginselen die nog steeds prima toepasbaar zijn ook al is het informatielandschap fundamenteel veranderd.

Zelf vind ik het beginsel van fair play een bloed mooi beginsel. Dit betekent dat de overheid bij handelen waar de burger door belast kan worden, open en eerlijk moet handelen. Juist ook in situaties waarin de wetgeving nog geen oplossing biedt of zoals in het Handboek van Damen staat een norm voor een overheid die ‘binnen de grenzen van de soms gebrekkige wetgeving en rechtspraak en van het algemeen belang van de gemeenschap die moet worden gediend- met een welwillende houding de burger aan zijn recht kan worden geholpen’.

Voor mijn proefschrift kijk ik naar fair play als onderdeel van het Europese recht op ‘good administration’, ook wel good governance genoemd. Dit lijkt hip. Schijn bedriegt:

‘The concept of governance is a very old one; it can be traced in the works of Aristotle, who referred to good governance to describe a state ruled by an ethical and just governor’.

Het recht is dus allesbehalve achterhaald. Het zou wel anders toegepast moeten worden. Bijvoorbeeld door rechtsbescherming in de technologie in te bouwen (rechtsbescherming-by-design) of door veel meer dan nu te investeren in het voorkomen van problemen dan het juridisch oplossen daarvan, bijvoorbeeld door legal-risk-management, crowdsuing en het recht veel toegankelijker maken voor andere disciplines.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s